Phối trộn khẩu phần cho heo nái nuôi con: Giải pháp dinh dưỡng tối ưu

Hướng đi mới trong dinh dưỡng heo nái nuôi con

Những tiến bộ trong nghiên cứu về nhu cầu dinh dưỡng của heo nái nuôi con cho thấy các giá trị khuyến cáo hiện hành không phải lúc nào cũng phản ánh đúng nhu cầu thực tế của đàn. Vì vậy, việc xây dựng khẩu phần theo nhu cầu dinh dưỡng thực tế ngày càng trở nên cần thiết. Chẳng hạn, NRC (Nhu cầu dinh dưỡng của heo, Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Hoa Kỳ, xuất bản năm 2012) đưa ra các khuyến cáo khác nhau về nhu cầu dinh dưỡng trong giai đoạn nuôi con đối với heo hậu bị và heo nái, do hai nhóm này đang ở những giai đoạn khác nhau về sinh trưởng và năng suất sinh sản.

Nghiên cứu của Gauthier và cộng sự (2019) cho thấy nhu cầu dinh dưỡng của heo nái trong giai đoạn nuôi con có sự biến động đáng kể và có mối tương quan chặt chẽ với tốc độ tăng trưởng của đàn heo con. Bên cạnh đó, số lứa đẻ và thể trạng của heo nái cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu dinh dưỡng trong giai đoạn này. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn các trang trại chăn nuôi heo thương mại vẫn chỉ sử dụng một loại khẩu phần duy nhất cho tất cả heo nái trong suốt thời kỳ nuôi con. Do việc áp dụng nhiều hơn một khẩu phần nuôi con đòi hỏi tối thiểu phải có hai đường cấp thức ăn và hai silo chứa cám, nên hầu hết các trang trại đều lựa chọn phương pháp "một khẩu phần cho tất cả" khi cho ăn heo nái nuôi con.

**KINH NGHIỆM THỰC TẾ CỦA TÁC GIẢ** Theo kinh nghiệm của tôi, đã có nhiều nỗ lực nhằm áp dụng các khẩu phần riêng cho heo nái hậu bị và heo nái sinh sản, bằng cách bố trí các đường cấp thức ăn riêng cho từng dãy ô chuồng trong khu đẻ. Tuy nhiên, phần lớn các mô hình này đều không thành công hoặc không được duy trì trong thực tế. Nguyên nhân chủ yếu là do số lượng heo hậu bị được đưa vào mỗi phòng đẻ luôn biến động, hoặc nhân viên không bố trí heo vào đúng dãy chuồng theo lứa đẻ đã quy định, khiến heo không được cung cấp đúng khẩu phần. Theo tôi, nếu muốn áp dụng nhiều loại khẩu phần hoặc phối trộn khẩu phần trong giai đoạn nuôi con, thì hệ thống cho ăn cần đủ linh hoạt để có thể cung cấp đúng loại khẩu phần hoặc tỷ lệ phối trộn đến từng ô chuồng theo nhu cầu.

Mặc dù một số trang trại heo nái tiên tiến đã đầu tư hệ thống đường cấp thức ăn riêng cho các dãy chuồng nuôi heo nái hậu bị trong khu đẻ, nhưng cũng cần lưu ý rằng nhu cầu dinh dưỡng của mỗi con có thể thay đổi theo từng ngày, tùy thuộc vào giai đoạn nuôi con, số lượng heo con theo mẹ, tình trạng cân bằng năng lượng và giai đoạn sinh trưởng của heo nái hoặc heo hậu bị.

Hiện nay, rất ít hệ thống cho ăn cho phép sử dụng nhiều loại khẩu phần và phối trộn chúng trong giai đoạn nuôi con. Tuy nhiên, những hệ thống này có thể điều chỉnh khẩu phần một cách chính xác theo nhu cầu dinh dưỡng ước tính của từng heo nái hoặc heo hậu bị, vốn thay đổi liên tục trong suốt thời kỳ nuôi con. GESTAL Quattro là một trong số đó.

Việc phối trộn khẩu phần trong giai đoạn nuôi con có thể mang lại lợi ích ở nhiều thời điểm quan trọng, được trình bày dưới đây.

Lợi ích 1: Phối trộn khẩu phần để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của từng cá thể

Trong khu đẻ, ở mỗi đợt nhập nái, luôn có heo nái ở nhiều lứa đẻ khác nhau và có thể trạng khác nhau, vì vậy nhu cầu dinh dưỡng thực tế của heo hậu bị và heo nái cũng khác biệt đáng kể. Hiện nay, các chuyên gia dinh dưỡng thường xây dựng khẩu phần dựa trên nhu cầu của heo nái hậu bị, do nhóm heo này thường không thể ăn đủ lượng thức ăn để đồng thời đáp ứng nhu cầu cho sinh trưởng của bản thân và sản xuất sữa nuôi đàn con. Do đó, heo nái trưởng thành thường được cung cấp lượng axit amin (AA) cao hơn nhu cầu, bởi chúng không còn cần dinh dưỡng cho tăng trưởng mà chỉ cần lượng lysine (g/ngày) đáp ứng nhu cầu duy trì và sản xuất sữa. Khi được hỗ trợ bởi hệ thống cho ăn phù hợp, việc theo dõi lượng thức ăn ăn vào trung bình hằng ngày (ADFI), số ngày nuôi con và số heo con theo mẹ sẽ giúp điều chỉnh khẩu phần sát hơn với nhu cầu dinh dưỡng của từng cá thể.

Mặc dù với phương pháp cho ăn hiện nay, khoảng hai phần ba số heo trong khu đẻ (chủ yếu là heo nái trưởng thành) đang được cung cấp dư chất dinh dưỡng, thì heo nái hậu bị và heo nái lứa 2 lại thường bị sụt giảm đáng kể thể trọng trong giai đoạn nuôi con và gặp khó khăn khi lên giống trở lại sau cai sữa, từ đó ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất sinh sản ở các lứa tiếp theo.

Theo Strathe và cộng sự (2015), nhu cầu dinh dưỡng của heo nái nuôi con thường đạt mức cao nhất vào tuần thứ hai sau đẻ. Đây là giai đoạn mà nhu cầu dinh dưỡng cho quá trình tiết sữa vượt quá lượng dinh dưỡng có thể cung cấp từ thức ăn, do lượng thức ăn ăn vào vẫn đang trong quá trình tăng dần. Vì vậy, heo nái hậu bị, heo nái lứa 2 và những con đang ở tuần thứ hai của giai đoạn nuôi con sẽ được hưởng lợi đáng kể nếu được cung cấp khẩu phần có mật độ dinh dưỡng cao hơn.

Lợi ích 2: Phối trộn khẩu phần để giảm chi phí thức ăn

Các mô phỏng ban đầu dựa trên mức lysine tiêu hóa hồi tràng chuẩn hóa (SID Lys) hiện đang được sử dụng trong khẩu phần nuôi con cho thấy, nếu phối trộn hai loại khẩu phần (0,53% và 1,25% SID Lys; giá thức ăn tại thời điểm tháng 12/2019) để đáp ứng đúng nhu cầu dinh dưỡng, người chăn nuôi có thể tiết kiệm từ 3,00–6,00 USD cho mỗi heo hậu bị trong một chu kỳ nuôi con, và từ 5,40–8,90 USD cho mỗi heo nái trong một chu kỳ nuôi con. Với mức tiết kiệm này, công nghệ phối trộn khẩu phần trong giai đoạn nuôi con cùng hệ thống thiết bị đi kèm có thể hoàn vốn trong thời gian ngắn.

Như ví dụ đã nêu, việc sử dụng khẩu phần có mật độ dinh dưỡng cao hơn cho heo nái trẻ và những con có nhu cầu năng lượng cao giúp tập trung nguồn dinh dưỡng vào đúng những cá thể cần nhất. Trong khi đó, heo nái trưởng thành và những con có lượng thức ăn ăn vào đủ đáp ứng nhu cầu duy trì và sản xuất sữa vẫn có thể sử dụng khẩu phần có chi phí thấp hơn, từ đó giảm chi phí thức ăn.

Ngoài ra, khi ngày càng nhiều trang trại kéo dài thời gian nuôi con trước cai sữa, họ còn có thể tận dụng lợi thế của việc chuyển sang sử dụng khẩu phần có chi phí thấp hơn và mật độ dinh dưỡng thấp hơn ở cuối giai đoạn nuôi con, do lượng thức ăn ăn vào trung bình hằng ngày (ADFI) thường đã đạt mức cao vào thời điểm này.

Lợi ích 3: Phối trộn khẩu phần để giảm tác động của stress nhiệt

Trong điều kiện stress nhiệt, heo nái có thể giảm lượng thức ăn tiêu thụ tới 22% (Silva, 2020). Khi đó, phối trộn khẩu phần có thể được áp dụng để tăng mật độ dinh dưỡng của thức ăn, giúp heo nái vẫn nhận đủ năng lượng và axit amin (AA) dù ăn ít hơn. Nếu với khẩu phần có mật độ dinh dưỡng cao hơn, heo nái vẫn đáp ứng được nhu cầu năng lượng và axit amin dù lượng thức ăn tiêu thụ giảm 22%, thì đây sẽ là một giải pháp hiệu quả giúp giảm tác động của stress nhiệt trong mùa hè đối với cả heo nái và heo con.

Trong trường hợp này, phối trộn khẩu phần có thể được áp dụng cùng với các tính năng sẵn có của hệ thống cho ăn điện tử, chẳng hạn như lập lịch cho ăn vào những thời điểm mát hơn trong ngày để khuyến khích heo nái ăn nhiều hơn. Do stress nhiệt là thách thức phổ biến tại hầu hết các khu vực chăn nuôi, chúng tôi đã phát triển nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của sự biến động nhiệt độ.

Phối trộn khẩu phần nhằm giảm tỷ lệ loại thải

Do khả năng sinh sản của heo nái hiện đại ngày càng cao, mỗi lứa nuôi nhiều heo con hơn trong khi lượng thức ăn tiêu thụ hằng ngày không tăng tương ứng, nên nhiều trang trại gặp khó khăn trong việc hạn chế tình trạng hao hụt thể trạng của heo nái trong giai đoạn nuôi con. Việc duy trì dự trữ cơ thể sau khi kết thúc thời kỳ nuôi con có ý nghĩa rất quan trọng đối với chu kỳ sinh sản tiếp theo. Tuy nhiên, đây vẫn là thách thức đối với nhiều trang trại, đặc biệt là ở heo nái trẻ. Nếu hao hụt dự trữ cơ thể quá nhiều trong giai đoạn nuôi con, heo nái có thể động dục trở lại không đều, giảm năng suất sinh sản ở các lứa tiếp theo và cuối cùng phải bị loại thải sớm khỏi đàn.

Khi tỷ lệ loại thải cao ngày càng trở thành tình trạng phổ biến trong các đàn heo nái, nhiều nhà chăn nuôi bắt đầu tìm kiếm các giải pháp nhằm hạn chế tình trạng heo nái bị loại thải quá sớm, đặc biệt là ở những con còn trẻ. Tỷ lệ duy trì đàn chỉ ở mức trên 50% đã cho thấy rõ sự cần thiết phải tìm ra các giải pháp để giảm tỷ lệ loại thải. Trong đó, phối trộn khẩu phần trong giai đoạn nuôi con là một công cụ bổ sung có thể giúp giảm số lượng heo nái bị loại thải do các vấn đề sinh sản sau lứa đẻ thứ nhất và thứ hai.

Tương lai của phối trộn khẩu phần trong giai đoạn nuôi con

Ngày càng nhiều trang trại đang ứng dụng các hệ thống và công nghệ thông minh nhằm tự động thu thập, quản lý dữ liệu trong chuồng nuôi và hỗ trợ ra quyết định hiệu quả hơn. Đối với hệ thống cho ăn, các mô hình như InraPorc do Gauthier và Dourmad phát triển có thể được sử dụng để điều chỉnh khẩu phần theo sự thay đổi nhu cầu dinh dưỡng của heo nái, dựa trên các thông số như lượng thức ăn tiêu thụ, số heo con đang bú và giai đoạn nuôi con. Việc ứng dụng các mô hình này sẽ là bước tiến tiếp theo trong việc xây dựng khẩu phần phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của từng heo nái, đồng thời góp phần giảm chi phí thức ăn.